Lưu Trọng Văn - Một cuộc phỏng vấn rất hay về trưng cầu ý dân...

Trong một bài phỏng vấn của nhà báo Phan Đăng với ts Phạm Duy Nghĩa, một con người gầy gò, vẻ ngoài luôn khiêm nhường nhưng ẩn chứa bên trong hừng hực bể dâu thời cuộc mà gã rất trân quý có nhiều đẫn bàn chuyện trưng cầu dân ý. Đây là một cuộc trao đổi rất thú vị và xuất sắc trên báo chính thống gã xin lược trích phần mà gã quan tâm.

Nhà báo Phan Đăng:

...năm 2015, khi chúng ta đang thảo luận xem có nên thông qua luật trưng cầu dân ý hay không thì một giáo sư – nhà nghiên cứu luật cũng đề cập tới khía cạnh: “Trong khi tâm lý đám đông rất phổ biến, mà trình độ dân trí nói chung còn thấp thì việc trưng cầu dân ý nói chung lại gây hại”. Nhận định này có vẻ đi ngược hẳn lại điều ông vừa nói (về vai trò của dân) ... 

Ts Phạm Duy Nghĩa : 

Khi đã nói đến người dân, ví dụ như ở dự án Formosa chẳng hạn, thì người dân ấy bao gồm tất cả những người quan tâm, hoặc có lợi ích tới dự án đó và cả những nhóm quan tâm đến môi trường, đến an ninh quốc phòng nữa. Giá mà có sự tham gia của tất cả những người như thế, giá mà chúng ta lắng nghe phản biện của tất cả những đối tượng như thế thì rủi ro cho những câu chuyện như thế này sẽ ít đi. Tôi nghĩ, một trăm ông Võ Kim Cự cũng không thể nào thông thái hơn tai mắt của toàn bộ nhân dân. Tất nhiên điều anh vừa nói đến cũng rất đáng suy nghĩ, bởi lẽ cũng có chủ nghĩa dân túy, dùng những chính sách lấy lòng dân, thậm chí mị dân, mà không xét đến hiệu quả. Có người nói trưng cầu dân ý nếu không khéo sẽ dẫn tới sự độc tài của đám đông. Đám đông mà bị dẫn dắt bởi những phù thủy dân túy, những người dùng hoạt ngôn xảo ngữ để lấy lòng dân, những người kích động, châm ngòi vào những giá trị mà đám đông dễ bị dẫn dắt để hành xử theo cảm tính thì rất đáng sợ. Thế cho nên có những trào lưu trong quản trị quốc gia nói rằng một quốc gia phải có một tầng lớp kỹ trị tốt, có giới tinh hoa tốt, và tôi nghĩ điều này đã phảng phất trong đầu ông Trần Trọng Kim khi ông ấy được Vua Bảo Đại nhờ thiết lập một chính quyền. Nhưng cũng đừng vì thế mà kết luận rằng dân chúng cần được dẫn dắt, vì như đã nói từ đầu cuộc đối thoại này, nó là một tư duy khinh miệt dân chúng.

– Một tầng lớp tinh hoa dẫn dắt, chăm bẵm dân chúng có thể là biểu hiện của một tư duy trịch thượng như ông vừa nói, nhưng vai trò của tầng lớp ấy trong quá trình phát triển của một dân tộc thì không thể phủ nhận. Tôi chỉ dừng lại ở cấp độ vai trò thôi, chứ không đẩy nó lên cấp độ dẫn dắt, chăm bẵm, thưa ông!

– Hiển nhiên, mỗi một xã hội, bất kỳ giai đoạn phát triển nào cũng có tầng lớp tinh hoa dẫn dắt, và tầng lớp tinh hoa ấy hội tụ khả năng quản trị tài nguyên, hội tụ khả năng tổ chức chính quyền, hội tụ khả năng tổ chức các thể chế mang tính khuyến khích cho cả dân tộc phát triển. Giới tinh hoa ấy phải có trách nhiệm làm cho những nhận biết về quyền, bao gồm quyền tư hữu và quyền tự do được lan rộng ra. Giới tinh hoa đó nới rộng ra, giá trị của họ tràn ra đám bình dân thì xã hội càng ngày càng tạo được nhiều giới trung lưu có hiểu biết, có nhận thức về quyền tài sản. Chỉ có giai cấp trung lưu mới thúc đẩy những giá trị tốt đẹp như báo chí, pháp quyền, công lý của xã hội…

– Và như thế, sẽ thật lý tưởng để áp dụng và thi triển luật trưng cầu dân ý nếu tầng lớp trung lưu này là số đông, thậm chí là một lực lượng áp đảo trong xã hội?

– Thú vị là nếu anh tìm hiểu về nền dân trị Hoa Kỳ hay nghiên cứu lịch sử châu Âu thì anh sẽ thấy nó đều tiến triển như vậy cả. Ở châu Âu, nền dân chủ bầu cử không bắt đầu bằng phổ thông đầu phiếu. Mới đầu, người ta căn cứ vào tài sản, thuế của anh đóng góp vào ngân sách quốc gia để tính ra số lượng phiếu trên từng hạng cử tri. Anh đóng thuế nhiều được nhiều phiếu bầu, đóng thuế ít hơn được số lượng phiếu ít hơn. Phải vài trăm năm sau mới có nguyên tắc phổ thông đầu phiếu.Hiển nhiên quá trình dân chủ hoá, tự do hoá không nhập khẩu dễ dàng được, không truyền từ nước này qua nước kia qua việc thả dù một nhóm chuyên gia Liên Hiệp Quốc. Ngược lại, dân chủ hóa phải bắt đầu bằng những nhà khai sáng, bắt đầu bằng tự do tư tưởng. Ví dụ trong học đường, đào tạo ra những đứa trẻ biết tự do giữ gìn nhân cách của chúng, biết trân trọng nâng niu tự do sở hữu. Những đứa trẻ đó sau này trở thành công dân đòi hỏi quyền của mình, thành những ông bố bà mẹ, thành chủ gia đình, chủ doanh nghiệp có trách nhiệm trước rất nhiều người làm công. Những người như thế mới có thể đối thoại với chính quyền, và đòi hỏi chính quyền bảo vệ mình. Quá trình đó không thể dễ dàng có được.

– Khi nào quá trình đó chưa có được thì việc trưng cầu dân ý đều rất dễ dẫn tới tác dụng ngược?

– ... Còn anh nói là trưng cầu có dễ dẫn tới tác dụng ngược hay không thì tôi nghĩ, trong bối cảnh hiện nay, khi mà một người vẫn có thể đi bầu giùm cho cả hộ gia đình, thì cũng thật khó đoán được tác dụng xuôi hay ngược.

***

Gã chỉ xin thêm chút muối, chút mắm:

Trong cuộc gặp gỡ của gs văn chương Trần Hữu Tá, phó giáo sư ngôn ngữ Hoàng Dũng, nhà thơ Hoàng Hưng, nhà nghiên cứu văn hóa Vu Gia... với đức cha Nguyễn Thái Hợp trao đổi về những đóng góp của Nhà thờ với xã hội VN, gã có nói rằng, đóng góp lớn nhất của Nhà thờ thay đổi xã hội VN có tính tích cực hơn không phải là đức tin vào một đấng nào đó mà là một mô hình có tổ chức chặt chẽ của những người cùng một đức tin và phụng sự cho đức tin ấy. Câu chuyện của ts Phạm Duy Nghĩa và nhà báo Phan Đăng sẽ chỉ có thể được hiện thực ngoài những gì mà ts Phạm Duy Nghĩa và nhà báo Phan Đăng đã nêu còn rất cần thêm  hai điều kiện:

- Dân được tập hợp có tổ chức bởi những tổ chức độc lập với nhà cầm quyền đưa ra điều gì đó trưng cầu ý dân.

-Dân phải có đầy đủ thông tin chính xác để chọn lựa.

Tức là trước khi QH có “Luật trưng cầu ý dân” thì phải có “Luật tự do báo chí” và “Luật thành lập Hội” như Hiến pháp bấy lâu nay quy định.

Giản đơn chỉ có thế.

Nếu khi chưa có hai bộ luật này theo như các nước văn minh thì câu chuyện trưng cầu dân ý, lấy ý kiến của dân chỉ là những sáo ngữ cho vui.

Lưu Trọng Văn

(FB Lưu Trọng Văn)